Het 2de jaarlijkse VIASANO congres in Hasselt rond het thema “Raakvlakken tussen duurzame milieubescherming en gezondheidspromotie” was een enorm succes. In de voor middag spoorden de lokale politieke vertegenwoordigers, de wetenschappelijke experts, de lokale actoren en onze partners elkaar aan om eens na te denken over de integratie van milieubescherming en gezondheidspromotie. In de na middag stonden de projectleiders en hun acties in de schijnwerpers. Mevr. Hilde Claes, burgemeester van Hasselt, opende het congres. Ze wees iedereen op het belang van gezondheidsbevordering in de steden en de gemeenten.

Het milieu en de gewichtstoename

Professor Geof Rayner (Brunel University en City University London) toonde aan dat overgewicht niet enkel een kwestie is van een “persoonlijke keuze” of van individueel gedrag. Overgewicht is veeleer het resultaat van een hele reeks veranderingen in onze omgeving. Tijdens ons werk en in onze vrije tijd nemen “passieve activiteiten” een steeds grotere plaats in. Daarbij zijn onze eetgewoonten drastisch gewijzigd.

Volgens Professor Geof Rayner hebben de veranderingen in onze omgeving een groeiende invloed op het milieu, op onze gezondheid en op de evolutie van ons gewicht. Acties ter bestrijding van obesitas moeten dus een stap verder gaan dan het aanbieden van een dieet en mogen niet afhangen van een persoonlijke keuze. Ze moeten eveneens rekening houden met duurzame consumptie. De gevolgen van onze veranderende omgeving zijn groot, en dit niet enkel voor de manier waarop we nadenken over individuele gezondheid en volksgezondheid, maar ook op beleidsniveau (urbanisatie, milieu, enz.).
download hier de presentatie

Twee voorbeelden van lokaal beleid in combinatie met milieu en gezondheid

Dr Toon Hermans (Schepen van Volksgezondheid en Welzijn in Hasselt) legde uit op welke manier hij een gezonde leefwereld voor de inwoners van Hasselt creëert. De stad Hasselt past al jarenlang een actief gezondheidsbeleid toe en organiseert talrijke acties rond gezondheidspromotie. Voortaan wil Toon Hermans het aspect “duurzaamheid” binnen deze acties betrekken. Een leuk weetje: “Duurzaamheid” is een term die voor het eerst in '89 in Scandinavië bekend raakte. Vandaag ziet Toon Hermans “duurzaamheid” als een transversaal thema binnen het gezondheidsbeleid. Meer nog, iedere beleidsbeslissing moet die “duurzaamheidgedachte” bevatten.

Bijgevolg werkt Toon Hermans grensoverschrijdend en organiseert hij gemeenschappelijke acties rond gezondheidspromotie en milieubescherming. Deze synergie is ook een manier om de burger gemakkelijker te raken. Het is volgens hem immers moeilijk om een gedragsverandering teweeg te brengen wanneer het enkel gaat om milieubescherming: milieuacties hebben een indirect effect op de gezondheid van het individu. Wanneer we erop wijzen dat de gedragsverandering eveneens een positieve invloed uitoefent op de gezondheid van het individu, zal de burger het directe effect ervan inzien en zijn gedrag eraan aanpassen.

De schepen gaf ons een paar voorbeelden van acties die in zijn stad georganiseerd worden rond de volgende thema's:

Lichaamsbeweging en milieu
Acties die mensen aanmoedigen om zich op een actieve manier te verplaatsen (al fietsend of wandelend), hebben de gekende positieve invloed op het milieu (minder CO² uitstoot, minder fijn stof,…). In Hasselt worden gratis fietsen uitgeleend en bestaan er gratis bewaakte fietsstallingen. Daarnaast worden er verschillende campagnes in de stad gevoerd, waaronder “Met belgerinkel naar de winkel”, en het actief fietspadenbeleid legt de kwaliteitsvolle fietspaden en fietsverbindingen vast.

Voeding en milieu

Hasselt organiseert acties rond de vermindering van vleesconsumptie. Eén dag per week zonder vlees heeft een positieve invloed op de gezondheid (vermindering van het risico op hart - en vaatziekten, kanker, overgewicht en suikerziekte) en op de planeet (kleinere ecologische voetafdruk, minder broeikasgassen, minder ontbossing).
Verder installeerde de stad drinkfonteintjes in scholen, parken, bibliotheken, bijschoolse kinderopvang,… om het drinken van kraantjeswater te promoten.

Acties die lokaal fruit en groenten promoten in het kader van VIASANO-acties zorgen naast het gezondheidsaspect ook voor een verminderde CO² uitstoot aangezien er minder vervoer aan te pas komt.

Toxische stoffen en gezondheid

De stad organiseert infoavonden en deelt brochures uit om de burgers ertoe aan te zetten om zonder pesticiden onkruid te wieden. Het spreekt voor zich dat een vermindering van pesticiden gezond is voor mens en milieu. Verder zijn er subsidies beschikbaar voor ecologisch bouwmateriaal en natuurverf.
download hier de presentatie

Volgens Mevr. Anne-Marie Claeys-Matthys, Schepen van Gezondheid en Sociale Zaken in Sint-Pieters-Woluwe, hebben politieke doelstellingen en (inter)nationale beslissingen vaak te maken met een globale problematiek, zoals klimaatsveranderingen. Daarbij is een essentiële rol weggelegd voor de lokale overheden die heel wat bevoegdheden hebben op ecologisch, economisch en sociaal vlak. Ze staan bovendien ook dichter bij de bevolking.

Om deze reden engageerde Sint-Pieters-Woluwe zich in Agenda 21. Dit programma probeert de principes van duurzame ontwikkeling op gemeentelijk niveau toe te passen, rekening houdend met hun specifieke behoeften.

Zo ook sloot de gemeente zich aan bij VIASANO. Het project verenigt de grondbeginselen van gezondheidspreventie en - voorlichting op lokaal vlak, en dit op lange termijn.
Mevrouw de schepen presenteerde vervolgens de gemeenschappelijke punten van beide programma's die elkaar aanvullen en versterken:

-    Ze kaderen in een Europees programma: het ene op vlak van duurzame ontwikkeling en het andere ter bevordering van de gezondheid.
-    Ze plaatsen de stad of de gemeente centraal.
-    Ze streven een individuele en collectieve bewustwording van de problematieken na.
-    Ze versterken inspraak en participatie.
-    Ze betrekken een groot aantal deelnemers bij het project en moedigen de participatie van alle lokale spelers in hun gezinsleven en in de gemeenschap aan.
-    Ze baseren zich ten slotte op een unieke aanpak om opleidingen te organiseren, bestaande acties te coördineren en te integreren, nieuwe acties te realiseren, sensibilisatiecampagnes op te zetten en in te staan voor evaluatie en communicatie.
download hier de presentatie

Duurzame mobiliteit et gezondheid, presentatie van de campagnes “ik kyoto” en “Met belgerinkel naar de winkel”

Bénédicte Swennen coördineert het project “Met belgerinkel naar de winkel”. Met deze actie wil ze de burgers ertoe aanzetten om al fietsend boodschappen te doen. De fietsende klant kon punten sparen op een spaarkaart om mee te kunnen doen aan een tombola om een hippe fietstas te winnen. Twee op drie Vlaamse gemeenten namen deel aan deze vijf weken durende campagne. Fietsen is uiteraard goed voor de gezondheid en voor 51% van de deelnemers was dit dan ook de belangrijkste motivatie.

Het tweede project dat werd voorgesteld draagt de titel “Ik kyoto”. De bedoeling is om werkgevers en werknemers aan te zetten om op een duurzame manier naar het werk te gaan. Duurzaam woon-werkverkeer zorgt immers niet alleen voor minder CO² uitstoot, maar zorgt ook voor een aangename groepsdynamiek, een duurzaam imago van het bedrijf, stressvermindering op de werkvloer en een betere gezondheid van de werknemers.
download hier de presentatie

Acties onder de loep

Zeven steden stelden hun concrete acties voor. Samen met talrijke lokale partners promoten ze een gezonde levensstijl op basis van evenwichtige voeding en voldoende lichaamsbeweging. Tegelijkertijd bevorderen ze zo de duurzame milieubescherming.

Moeskroen: Een samenwerking met de preventiecel van de plaatselijke politie
De diëtisten en projectleidsters Sophie Baelen en Noémie Beaucarne presenteerden drie projecten, die ontwikkeld werden door de preventiecel van de politie: het Fietsbrevet, de Fietsrally en Vélopolis. Al deze acties bevorderen het fietsen en de verkeersveiligheid bij kinderen.

Het Fietsbrevet is een cursus om te leren fietsen en met als doel verkeersveiligheid en burgerzin. Gedurende drie dagen richtte men zich op de leerlingen van het 5de leerjaar. Zo werden er in totaal 22 klassen oftewel 459 leerlingen opgeleid. De projectleiders van VIASANO hielpen elke klas, opgesplitst in 2 groepen, tijdens 1 dag. Terwijl de ene groep een educatief parcours met de fiets aflegde, verrichtte de andere groep activiteiten rond voeding: het voedselpiramidespel, de bereiding van fruitsnacks, het slaapspel, … Deze actie mobiliseerde een grote groep partners samen met het VIASANO-team en de preventiecel van de politie, de schooldirecteurs en de leerkrachten, de sport – en jeugdverenigingen van de stad (Provélo, Handicontact).

Hasselt: Marktactie

Karolien Romaen-Janssen is diëtiste en lid van de lokale VIASANO-stuurgroep. Ze stelde een actie voor waarbij de burgers er op een laagdrempelige wijze toe worden aangezet om meer groenten en fruit te eten. Het ging om een marktactie waarbij ze samen met een diëtiste aan de marktbezoekers uitleg gaf over groenten en fruit en hen daarbij de mogelijkheid bood om individuele vragen te stellen. De actie had nog een grotere draagwijdte: andere marktkramers namen zelf het initiatief om soep aan te bieden aan een voordelige prijs. Verder maakt het personeelsrestaurant op het industrieterrein “Research Campus Hasselt” groentenspiezen voor de marktactie klaar en besteedde gelijktijdig extra aandacht aan groenten.
 
Marche-en-Famenne: Herwaardering van een groene zone

De bomen (35 jaar geleden geplant) in het gebied van de sociale woonwijk La Fourche (160 woningen) bezorgden de inwoners enige overlast (gebrek aan licht, vocht, beschadiging, …), legde Mieke Piheyns, Schepen van Gezondheid en Milieu, uit. Aangespoord door de huisvestingsmaatschappij La Famennoise, startte ze een samenwerkingsverband tussen het Natuur – en Bosdepartement van het Waalse Gewest, het Gemeentelijk Ontwikkelingsplan van de Natuur, het Districtbestuur en de stad met inbegrip van de Milieu - en de Gezondheidsdienst die het VIASANO-programma beheert.
De doelstellingen zijn:
-    Bomen en fruitstruiken op betere plaatsen herplanten;
-    De bewoners laten deelnemen aan de herplanting en het onderhoud van de groene zone;
-    Met de school (200 kinderen) acties ontwikkelen rond milieubewustzijn;
-    Workshops organiseren rond de smaak van het geoogst fruit.

Buurtbewonervergaderingen, huis-aan-huis, persconferentie en voorlichtingsmateriaal, … alles werd goed voorbereid om de dag van de herplanting van de 150 bomen en 1200 meter hagen te doen slagen. Het evenement werd gehouden naar aanleiding van de ‘Dag van de Boom' (27 november) in het Waalse Gewest. VIASANO bood in samenwerking met de Familieliga een soepbuffet en een informatiestand aan.

Huldenberg: Op schattenjacht naar de actieve voedingsdriehoek

Bert Remmerie, Viasano projectleider in Huldenberg, vond zelf een GPS-spel uit voor kinderen van het 6de leerjaar van de lagere scholen van Huldenberg. De kinderen worden in kleine groepen verdeeld en krijgen een GPS mee. Aan de hand van de GPS-aanwijzingen leggen de kinderen een parcours van 3 kilometer af en bij elke halte beantwoorden de kinderen een vraag over de voedingspiramide. De bedoeling van dit spel is om vakoverschrijdend te werken door beweging en kennis over voeding met elkaar te combineren.

Jette: Acties rond het thema “Slaap wel, blijf gezond”

Dr. Paul Leroy, Schepen van Gezondheid, toonde aan hoe de gemeente Jette via haar stuurgroep verschillende doelgroepen kon sensibiliseren rond de slaapproblematiek.  De nationale coördinatie (VIASANO) bood dit thema voor het 2de semester van 2010 aan. Vier doelgroepen werden hiermee bereikt: de bevolking, de gezondheidsspecialisten, de gemeentemedewerkers en de kinderen.

De gemeente organiseerde een tentoonstelling over slaap die gedurende 5 dagen plaats vond in het gemeentehuis. Dagelijks begaven er zich ongeveer 500 mensen naar het gemeentehuis. Ook 350 gemeentemedewerkers bezochten de tentoonstelling tijdens hun werkuren. Daarbovenop ontvingen alle stadsdiensten (800 personen) de slaapbrochure.

Naast de tentoonstelling werden er slaapspecialisten van het Brugman Ziekenhuis en van het UZ Brussel uitgenodigd om met de bevolking te spreken.

De bevolking van Jette werd eveneens op de hoogte gebracht via de lokale pers en het gemeentelijke infoblad dat naar 20 000 gezinnen verstuurd wordt. Artsen en apothekers van de gemeente (200 personen) kregen een brief en een poster voor hun wachtkamer of werkplaats.

Het VIASANO-team van Jette gaf de directeuren van de 50 scholen een infosessie en overhandigde hen een kit met tools over slaap: gelamineerde posters, het maanspel, testen i.v.m. slaperigheid en brochures.

Aarschot: Scholenveldloop

De lanceringactie van VIASANO in Aarschot vond tijdens de jaarlijkse scholenveldloop plaats. VIASANO projectleidster Lies Vandevenne en haar collega Kim Wuestenbergs legden uit op welke manier ze de Sportdienst en de Welzijnsdienst hebben laten samenwerken.  Elk kind kreeg bij de eindmeet van de veldloop een appel en een flesje water aangeboden. De actie bereikte 1500 deelnemers. Leerkrachten, ouders en kinderen reageerden positief. De leerkrachten kregen achteraf een educatief pakket met de pedagogische tools van de huidige campagne “Slaap wel, blijf gezond”.

Sint-Pieters-Woluwe: Bike to Woluwe

Benjamin Duplouy, maatschappelijk werker en VIASANO-projectleider, lichtte toe hoe hij de gemeentemedewerkers mobiliseerde om met de fiets naar het werk te komen. Zo werden er douches en beveiligde fietsenrekken geïnstalleerd om de werknemers te motiveren. De gemeente nam ook deel aan de actie ‘Bike to work' die werknemers de mogelijkheid biedt om hun afgelegde kilometers op te nemen en waarbij ze mooie geschenken kunnen ontvangen. Verder droeg de gemeente zijn steentje bij aan de mobilisatie tijdens de ‘Week van de Mobiliteit' (september 2010) van het Brussels Gewest.

Voor deze gelegenheid organiseerde Benjamin Duplouy een fietstocht voor de gemeentemedewerkers samen met een picknick en fruit aangeboden door de stad. Deze actie vereiste een partnerschap tussen verschillende afdelingen van de gemeente: Agenda 21, de Personeelsdienst, de Communicatiedienst, de politie voor het parcours, een fietsverhuurder, …. Het werd een groot succes: 50% van de werknemers namen deel aan de actie en kregen een VIASANO-brochure “Bewegen op weg naar school of werk: keuze genoeg!”.

EPODE, een methode die werkt!

De EPODE methodologie wordt vandaag in meer dan 300 steden in 6 landen (Zuid-Australië, België, Spanje, Frankrijk, Griekenland en Mexico) toegepast. Yann le Bodo, coördinator van het EPODE European Network (EEN), stelde tijdens het congres de resultaten van de EPODE methode in de Franse pilootsteden voor: van 2005 tot 2009 daalde de prevalentie van 5 tot 12 jarigen met overgewicht en obesitas met 9 % (van 20,6% naar 18,8%, P<0,0001). Dit zijn erg aanmoedigende resultaten!
download hier de presentatie